Maak van je wetenschappelijke verslag een speurverhaal

“Ik worstel met teksten over wetenschappelijke onderzoeken. Daar kun je toch geen aantrekkelijk verhaal over schrijven?”

Met verhalen kun je teksten maken die je in één adem uitleest. Maar geldt dat ook voor een artikel over een wetenschappelijk onderwerp of een scriptie?

Dit soort onderwerpen roept immers beelden op van saai spitwerk in archieven of vruchteloze pogingen om onderzoeksmateriaal bij elkaar te krijgen. Het verslag daarvan wordt snel een opsomming van feiten, resultaten en literatuur. Weinig spannend allemaal.

Hoe slaag je er dan toch in om je lezer te boeien?

Op zoek naar de oorzaak van slaapgebrek

Soortgelijke gedachten speelden door mijn hoofd toen ik voor een interview op bezoek ging bij slaaponderzoeker Eus van Someren. Hij is hoofd van het Nederlands Instituut voor Neurowetenschappen en houdt zich bezig met de oorzaken van chronisch slaapgebrek. Waarom dommelen sommige mensen zonder problemen in en liggen anderen urenlang wakker?

Van Someren bleek totaal gefascineerd te zijn door dit mysterie. Stap voor stap ontdekte hij wat één van de mogelijke sleutels tot dat geheim: de lichaamstemperatuur van de slaper.

Maar hoe werkte dat precies?

Als je het in je slaap te warm krijgt, steek je een voet naar buiten of sla je een deel van het dekbed weg. De meeste slapers doen dat zonder dat ze er wakker van worden. Bij slechte slapers werkt dat blijkbaar anders.

Van Someren werkte zo’n zestig wetenschappelijke artikelen over slaapstoornissen door. Al deze artikelen legden een relatie tussen slaapgebrek en de lichaamstemperatuur van de nachtbraker.

Maar hij bleef worstelen met het onbehaaglijke gevoel dat deze conclusies niet goed in elkaar te passen waren. Ergens klopte er iets niet.

Totdat hij zijn eureka-moment beleefde

Slaap er een nachtje over, wordt er in dit soort gevallen vaak gezegd.

Van Someren is zelf een goede slaper, maar hier bleef hij toch lang over piekeren. Totdat hij op een goede nacht inderdaad zijn eureka-moment beleefde: het ging niet om de lichaamstemperatuur van de slaper, maar om de temperatuur op de huid!

Dat inzicht leidde tot een nieuwe reeks experimenten, die hem hielp om de geheimen van de slaap verder te ontsluieren.

Hoe zet je dat verhaal boeiend op papier?

Van Someren beschreef zijn onderzoek als een intensieve speurtocht. Dat lijkt op veel verhalen uit de volkscultuur, literatuur of filmwereld, die een reis of een ontdekkingstocht beschrijven. De hoofdpersonen zijn op zoek naar de ‘heilige graal’, de pot met goud of de pleger van een raadselachtig misdrijf.

Bij deze speurtocht tasten de helden vaak als een blinde in het duister, maar uiteindelijk komen zij wel een stap verder.

Reisverslag als een beproefde verhaalformule

Ook een wetenschappelijk onderzoek laat zich prima beschrijven als een ontdekkingsreis.

  • Het verhaal bevat emoties over verwachtingen, hoop en mislukking, die je lezer aan de boodschap bindt;
  • Een ontdekkingsreis kent een vaste opbouw: de start, de uitdaging en de afloop. Deze structuur geeft je lezer een aangename houvast;
  • Een verhaal wekt feiten tot leven, waardoor ze tot de verbeelding spreken van je lezer en langer in het geheugen blijven hangen.

Bekijk daarom of je jouw onderzoek of scriptie kunt beschrijven als een intrigerend reisverslag. Hetzelfde kun je doen bij een artikel over een wetenschappelijk onderzoek of een ander onderwerp dat op het eerste gezicht lastig toegankelijk lijkt.

De conclusie van dit verhaal

Achterhaal als schrijver welke speurtocht jouw hoofdpersoon onderneemt en schrijf daar een ‘reisverhaal’ over.

Met welke wensen of onderzoeksvragen ging hij op pad?
Wat zijn de drijfveren?
Welke obstakels moesten zij overwinnen?

En natuurlijk ook de vraag: hoe liep het af? Dat verhaal wil een lezer graag lezen.

Meer weten?
Nieuwsgierig naar het slaaponderzoek van Eus van Someren? Bekijk dan dit filmpje. Je helpt de slaaponderzoekers bij hun verdere speurtocht door je aan te melden bij het slaapregister. Ook goede slapers zijn zeer welkom om mee te doen. Door het geheim van goede nachtrust te ontsluieren hopen de onderzoekers namelijk meer te ontdekken over chronisch slaapgebrek.

Print Friendly, PDF & Email

Je vindt dit misschien ook leuk

4 Reacties

  • Katja Urban december 16, 2011  

    Hoi Sigrid,

    Mijn complimenten voor ‘Toverballen’; altijd leerzaam om de aanpak van concullega’s te lezen.

    In de jaren negentig werkte ik als PR-medewerker voor onderzoeksinstituut NYFER. Een van mijn opdrachten was om de sociaal-economische beleidsteksten van de wetenschappelijk onderzoekers toegankelijk te maken voor een breder publiek dan alleen beleidsambtenaren. Ik zat toen nog niet zo in de verhalenwereld als nu, maar paste wel al intuïtief technieken toe als:
    veel praktische voorbeelden van de theoretische analyses, alle wetenschappelijke termen uitleggen of vervangen door gangbaardere, praktische gevolgen benoemen en even praktische aanbevelingen geven voor alle belanghebbenden, etc. Vervolgens zochten we echt de publiciteit bij de relevante media, ook die niet-wetenschappelijke.

    Nu, vele jaren verder, zou ik inderdaad een verhaalvorm verkiezen boven de standaardrapportstructuur die we toen gebruikten. Maar om eerlijk te zijn, denk ik ook niet dat mijn traditionele bazen en de primaire doelgroep van beleidsambtenaren? van toen al erg open hadden gestaan voor zo’n niet-traditionele aanpak. Wat wij in de jaren ’90 deden was voor die tijd al revolutionair.

    Succes met je nuttige blog!

  • Sigrid van Iersel december 16, 2011  

    Dankjewel Katja! Ik kan me inderdaad voorstellen dat je doelgroep toen niet openstond voor een verhaalvorm. Gelukkig zie je nu wel overal een sterk groeiende belangstelling voor de toepassing van verhalen, dus er is al veel vooruitgang geboekt.

  • Christine Liebrecht maart 25, 2013  

    Weg met saaie onderzoekpresentaties, maak van je wetenschappelijke verslag een speurverhaal (dank @sigridvaniersel)

  • Storytelling Matters april 3, 2013  

    Het is nog een beetje vroeg, maar toch: maak van je wetenschappelijke verslag een speurverhaal.