Waarom een organisatie overal verhalen nodig heeft

Van overtuigen naar zelf vertellen

Geen overkoepelend, slim en strak geregisseerd verhaal, maar vertellen om van elkaar te leren. Directeur Luc Severijnen van de gemeente Rotterdam doet het al zo. En het levert hem veel op.

Leidinggeven is zoveel leuker geworden, vindt hij.

Hij hoeft niet meer een paar honderd man te overtuigen van een nieuwe aanpak en daarna hun gedrag te controleren. Nee, hij bepaalt de richting en stelt mensen in de gelegenheid om zelf te ontdekken en uit te proberen hoe ze daar komen.

Mensen vertellen hun eigen verhaal, niet het strak geregisseerde verhaal van het management of een corporate story. Wat een rijkdom!

image

Tegenover me zat Luc Severijnen, directeur werk en inkomen van de gemeente Rotterdam. Ik interviewde hem voor het magazine Trots op je Vak vanwege zijn inspirerende manier van leiding geven binnen gemeenten, waarbij ‘anders werken’ centraal staat.

In Rotterdam heet die aanpak ‘lean’, al doet die naam er wat mij betreft niet veel toe. Belangrijk in Rotterdam is dat iedereen aan het leren is. Dat geldt allereerst voor Luc Severijnen zelf, die het ene na het andere boek leest en continu bezig is met leren en reflecteren. Bovenal stelt hij anderen voortdurend in staat om hetzelfde te doen.

Leren en verhalen vertellen gaan hier hand in hand

Ervaringen delen en leren van die ervaringen zijn de oerfuncties van verhalen. Dat werkt al sinds ons verblijf op de Afrikaanse savanne in de prehistorie: dankzij de ervaringskracht van anderen konden we onze overlevingskansen vergroten en onze samenleving ontwikkelen tot wat het nu is.

In een lerende organisatie heb je geen alwetend managementteam meer, dat ‘van boven naar beneden’ communiceert. In plaats daarvan is iedereen bezig met een van de kernfuncties van communicatie: betekenis toevoegen.

En daarbij horen dus ook geen verhalen om anderen te overtuigen. Want, eerlijk is eerlijk: de laatste jaren omarmden nogal wat leiders de technieken van storytelling vooral om hun eigen boodschap beter te verpakken. Ze hadden een plan bedacht en gingen daarna op zoek naar draagvlak.

Maar dat betekende vaak trekken en sleuren.

Niet gek, want het kost doorgaans nogal wat moeite om mensen te overtuigen van een bepaalde boodschap die niet in hun eigen denkkader past. En als het al lukt om mensen op die manier mee te krijgen, dan is gaat het zelden om een blijvend effect. Het is niet iets van zichzelf en het schiet daarom geen wortel.

image

Van controle naar zelfsturing

Ooit werd het succes van een overheidsorganisatie afgemeten aan de manier waarop de naleving werd afgedwongen. Met een systeem van regels, controles, boetes en rechtszaken. Of aan het aantal wetten dat een ministerie door de Kamer kreeg. Niet bepaald efficiënt, want wetten, boetes en controles zeggen niets over de kwaliteit van onze samenleving.

Veel werkorganisaties hebben inmiddels andere vormen omarmd om tot goede prestaties te komen: netwerkorganisaties, coöperaties, tribes of andere hybride vormen. Geen hiërarchische structuren meer (of in ieder geval zo min mogelijk), maar inhoudelijke programma’s en projectvormen.

Een concreet doel wijst de weg

Vaak is nog lang niet duidelijk welke aanpak of werkwijze daarbij het beste werkt.

Niet erg, want leren is nu eenmaal een ontdekkingsreis. Een voorwaarde is in ieder geval wel dat er een concreet doel voor de organisatie is dat de richting aangeeft: ‘meer mensen zelfredzaam’ bijvoorbeeld. Hoe je bij dat doel komt, is een stap zetten, evalueren en een volgende stap nemen. Leren is wat je elke dag dóet.

Vergeet dat formulier over integriteit

Daarbij horen dus ook andere manieren om verhalen in te zetten. Niet alleen een methode om de overtuigingskracht van leidinggevenden te ondersteunen, maar vooral een middel om echt met elkaar te communiceren. Lees bijvoorbeeld deze lijst met mogelijkheden om verhalen toe te passen in organisaties.

Een mooi voorbeeld zijn gesprekken over ethische vraagstukken in het werk. Heel wat organisaties regelen dat door medewerkers een vinkje te laten zetten op een formulier over integriteit.

Maar daarmee ben je er natuurlijk niet, want daarmee raak je de lastige dilemma’s niet die iedere professional in zijn praktijk tegenkomt. Laat liever mensen hun praktijkverhalen uitwisselen en met elkaar nadenken wat wel en niet door de beugel kan. Leerzamer en effectiever, omdat dit soort verhalen mensen raken.

image

Openhartige gesprekken

Helemaal mooi is als we in organisaties nog veel meer openhartige gesprekken voeren om van elkaar te leren. Echte belangstelling voor elkaar, omdat dat ons verrijkt en daardoor onze prestaties ook beter worden. “Je kunt je levenshouding toetsen door je steeds in anderen te verdiepen”, zei televisiemaker Hansje Bunschoten daar onlangs over.

Als we willen leren en verbeteren in organisaties, worden verhalen leidend.

Goed nieuws, vind ik. Wie doet er mee?

Over Sigrid

Ik ben een verhalenmaker met een journalistieke achtergrond, die de kracht van storytelling en creatief denken aan elkaar knoopt. Als bedenker en uitvoerder van verhaalconcepten help ik publieke organisaties en maatschappelijke instellingen om mensen te raken en in beweging te brengen.
Print Friendly, PDF & Email

Je vindt dit misschien ook leuk