Journalist, bedenk eens wat nieuws
09 juli 2013 
3 min. leestijd

Journalist, bedenk eens wat nieuws

Een journalist heeft samen met de rest van de redactie dringend behoefte aan meer en bétere ideeën, vindt Karel van den Berg. In zijn handboek Bedenk eens wat nieuws geeft hij talrijke voorzetten voor journalistieke vernieuwing.

Meer dan ooit zijn onderscheidende ideeën van levensbelang voor een journalist, want goede journalistiek begint altijd met een idee. Niet alleen voor onderwerpen en invalshoeken, maar ook voor formats en verdienmodellen. Van den Berg betoogt in dit handboek dan ook dat de toekomst van de journalistiek ligt in het onderkennen van de creatieve, scheppende dimensie van het beroep.

Maar daar zit ook juist het zwakke punt, bleek uit Van den Bergs onderzoek op een groot aantal redacties.

Geringe aandacht voor ideeontwikkeling

Uit dit onderzoek kwam namelijk naar voren dat gerichte ideeontwikkeling schrikbarend weinig aandacht krijgt op redacties. Hoewel veel journalisten vinden dat ze een creatief beroep hebben, besteden journalistieke opleidingen en redactieteams nauwelijks bewuste aandacht aan de goede inrichting van het creatieve proces.

De redactievergadering gaat vooral over de taakverdeling.

Chefs domineren de richting van het gesprek of sluiten een bepaalde denkrichting af. Ook nemen redacteuren al snel een kritische houding in: wat een beetje afwijkt van het patroon, schiet een doorgewinterde journalist vroegtijdig af. En als er al een brainstorm gehouden wordt, gaan jij en je collega's weer snel over tot de orde van de dag.

Wat ook niet meehelpt is dat veel journalisten creativiteit eerder in verband brengen met vorm (‘een verhaal opleuken’) dan met de belangrijke inhoud, waarin de feiten heilig zijn. De meeste collega's vinden creativiteit al snel te vrijblijvend, te tijdrovend en te ver verwijderd van de harde werkelijkheid. Niks dus voor de snelle nieuwsjagers en blaffende waakhonden van de democratie.

Vondst van een goed idee is kern van het werk

Zo is ideeontwikkeling de sluitpost bij redacties die het als hun hoogste taak beschouwen om als eerste het meest actuele nieuws te brengen. En dat terwijl kennis en toepassing van het creatieve proces tot enorme verbeteringen leiden. "Talent is een factor, maar de voltallige journalistieke stand kan naar de hoogste klasse promoveren door de juiste training, houding, nuttige aanwijzingen en optimale omstandigheden", stelt Van den Berg terecht.

Natuurlijk kun je in de dagelijkse hectiek niet voor elke tweekolommer een heisessie houden.

Maar ideeontwikkeling kan ook door tien minuten na te denken over een gerichte invalshoek, die past bij het 'merk' van jullie medium. Een agrarisch magazine pakt een onderwerp anders aan dan NRC Handelsblad. De vondst van een goed journalistiek idee is bovendien geen verloren tijd maar core business.

“Van een journalist mag je juist ideeën verwachten", stelt Van den Berg. "Als een journalist die feiten niet voorziet van een goede invalshoek of geen waarde toevoegt, zegt ongeveer hetzelfde als: alstublieft, een internetverbinding, zoek het zelf uit. Maar voor dat uitzoeken huurt het publiek nu juist journalisten in.”

De vele adviezen in dit handboek zijn meer dan de moeite waard, óók voor professionals in andere sectoren die met ideeënarmoede kampen. Veel tips zijn dan ook direct toepasbaar in de redactiepraktijk, zoals deze drie:

1. Vraag naar denkbeeldige reacties

Bel in je gedachten met president Obama voor een reactie op het parkeerprobleem in de binnenstad. Bespreek de tekorten op het schouwburgproject met het Kremlin. Associeer op hun uitspraken, redeneer terug naar je onderwerp en kijk of het je op nieuwe vragen en observaties brengt.

2. Werk met beeldspraak

Beeldspraak brengt je op nieuwe gedachtesporen. Een mooi voorbeeld van denken in beeldspraak is deze: ‘Brandweercommandant Rutte heeft een politieke pyromaan omarmd in zijn korps dat de maatschappelijke veenbrand moet bestrijden.’

3. Schuif eens aan bij een andere deelredactie

Doorbreek de koninkrijkjes op de redactie. Laat de buitenlandexpert aanschuiven bij de redactievergadering van de sportredactie en andersom. Het is een grote uitdaging om dit creatieve proces in de praktijk in te passen, zeker als ook de cynici erbij betrokken moeten worden. Toch ziet Van den Berg ook hier mogelijkheden, bijvoorbeeld door het redactieproces anders in te richten.

Ideeën hebben namelijk tijd nodig om te bubbelen. Want het kan even duren voordat je brein nieuwe verbanden ontdekt. De redactie kan schuiven met activiteiten, overleg- en beslismomenten, waardoor de bedenktijd tussen de startvraag, beslissing en uitvoering opgerekt wordt.

Kijk bijvoorbeeld hoe je ver voor de deadline al mogelijke onderwerpen kunt laten aandragen. Draag grote thema’s aan en vraag er over een week de ideeën bij voor de uitwerking. Of til de ideevorming over het weekend heen, want juist in periodes van ontspanning ontstaan de beste invallen.

Bezoek onbekend jachtterrein

Aan het slot van zijn handboek adviseert Van den Berg om eens een museum of onbekende stad te bezoeken of met professionals te praten buiten hun eigen jachtterrein.

Die grondige nieuwsgierigheid, altijd en overal, zou je van jou als journalist sowieso mogen verwachten. En eigenlijk van iedereen die regelmatig wat nieuws moet bedenken.

Boekgegevens

Karel van den Berg, Bedenk eens wat nieuws. Handboek voor journalistieke ideeontwikkeling, Uitgeverij Haystack, 2011.

Over de schrijver
Jij bent de creator van je eigen verhaal. Maar het is niet makkelijk om dat verhaal te verwoorden. Zeker niet als jij als multitalent een popcornhoofd vol ideeën hebt en overal mogelijkheden ziet.Ik werk met mensen die zich niet langer klein willen houden, maar groter willen groeien. Persoonlijk en met je vak. Ondernemers met een missie, een bijzondere aanpak, heel veel kennis en/of ervaring.Samen met jou ga ik op zoek naar diepere drijfveren, kleurrijke dromen en niet te vergeten jouw missie. Jouw hogere doel, waarvoor jij het allemaal doet. Ik zie snel de rode draad en geef je helderheid.Ik help je om je verhaal te leven: van woorden naar daden. Dat doe ik door middel van coaching, online programma's en vaak ook met mijn eigen pen.