Storytelling in een museum

11 praktische manieren om verhalen toe te passen

Negen seconden. Zo lang zouden mensen in een museum gemiddeld naar een kunstwerk kijken. Net lang genoeg om de titel op het bordje te lezen en een vluchtige blik op het schilderij te werpen.

Uit onderzoek blijkt dat mensen in een kunstmuseum van alles een beetje zien. Maar alles bij elkaar blijft er onthutsend weinig hangen in hun geheugen. Terwijl toch zowel het museum als de bezoeker graag willen dat er een klik ontstaat tussen kijker en kunstwerk.

Een kunstwerk is een communicatiemiddel. Maar er gaat kennelijk lang niet van ieder kunstwerk voldoende kracht uit om de kijker daadwerkelijk te bereiken of te beroeren.

Het naambordje is niet meer genoeg.

Veel kunstwerken hebben dus hulp nodig. En steeds meer musea vinden dat zelf ook. Ze stappen af van de gedachte dat kunst voor zichzelf moet spreken. Een klein bordje met feitelijke informatie over de titel, de kunstenaar, het gebruikte materiaal en het jaartal is voor de meeste bezoekers niet (meer) genoeg.

Musea moeten wel meer in beweging komen.

Bezoekers verlangen namelijk steeds meer van musea dat zij inspelen op hun verschillende behoeften, verwachtingen en leerstijlen. Het gaat niet meer alleen om bewaren, weergeven en uitstallen, maar ook om dialogen voeren, inspireren en een belevenis bieden. Ook co-creatie krijgt een grotere rol: mensen willen zelf een eigen inbreng leveren.

De culturele instelling dient steeds vaker als platform voor dialogen, discussies en uitwisseling van ideeën.

Ik zie inmiddels veel musea hun best doen om meerdere zintuigen aan te spreken. Ze zetten bijvoorbeeld muziek in om de bezoekervaring te versterken. Daar ben ik zelf enorm blij mee, want ik behoor tot de categorie bezoekers die aan kijken alleen niet genoeg heeft.

Het verhaal wordt pas interessant als er wat op het spel staat.

Zo was de tentoonstelling David Bowie is in het Groninger Museum in veel opzichten een rijke belevenis, mede dankzij de muzikale ondersteuning.

Toch liet deze expositie op het gebied van storytelling veel kansen liggen. Want net zoals veel andere tentoonstellingen was de Bowie-expositie vooral een eerbetoon aan een begaafde kunstenaar.

Vanuit het oogpunt van storytelling is dat een gemis: een verhaal wordt namelijk pas interessant als er wat op het spel staat.

Veel kunstenaars zijn rebellen.

Ze onttrekken zich aan de gebruikelijke regels en bewandelen andere wegen. David Bowie was overduidelijk zo’n rebel, maar de bezoeker kreeg nauwelijks mee welke weerstand hij met zijn controversiële presentaties opriep en wat hij precies moest bevechten.

De bezoekers zagen wel waar Bowie zijn ideeën vandaan haalt, hoe hij beïnvloed is door de tijdgeest en wie zijn navolgers zijn. Maar wat Bowies eigen drijfveren waren en waar hij tegenaan liep, bleef in nevelen gehuld.

Hoe vertel je als museum een goed verhaal?

Wat kan een museum doen om met storytelling op die verlangens en behoeften in te spelen? Dat helpt musea namelijk om meer mensen tot een bezoek te verleiden. En meer nog: een enthousiaste bezoeker verleidt ook andere mensen door er achteraf met verve over te vertellen.

1. Zoom in op het beslissende moment

Allereerst via het kunstwerk zelf. Reik een samenhangend verhaal aan, waardoor een kunstwerk betekenis krijgt. Geen bordje met een opsomming van een titel en de naam van de kunstenaar, maar een verhaal met een kop en een staart.

Bijvoorbeeld door in te zoomen op een beslissend moment: wat wilde de kunstenaar met het werk, welk obstakel moest hij daarvoor overwinnen en hoe kwam hij tot een oplossing?

2. Leg verbindingen

Vertel niet alleen het verhaal van een schilderij of beeldhouwwerk, maar ook van zaken erom heen. Denk aan het gebouw, de oprichters, de omgeving waarin je zit, de stad of de hele regio.

Hoe meer lijntjes je legt, hoe beter. De expositie rond ‘Het Straatje’ van Johannes Vermeer in Delft – met dwarsverbindingen tussen het straatje en de tentoonstelling – is daarvan een mooi voorbeeld.

3. Zet een personage centraal

Dat kan de kunstenaar zelf zijn, maar ook de grondlegger van het museum, de architect van het gebouw of het personage in het kunstwerk.

We houden namelijk van mensen. Ja, ook van mensen die vereeuwigd zijn op schilderijen.

De laatste jaren zien we al dat het Meisje met de Parel en andere personages op kunstwerken steeds meer benaderd worden als levende wezens. De huwelijksportretten van Maerten Soolmans en Oopjen Coppit van Rembrandt kregen een behandeling alsof ze een echtpaar zijn.

Museum Naturalis gaf zelfs een fossiel een persoonlijkheid: de opgegraven Tyrannosaurus Rex. Een naam hoorde daarbij: Trix. Ze kreeg bovendien een eigen levensgeschiedenis op basis van het wetenschappelijk onderzoek dat de afgelopen jaren is verricht.

4. Wakker nieuwsgierigheid aan

Stel vragen rondom de werkwijze van de kunstenaar en zet daarmee bezoekers aan het denken. Laat bijvoorbeeld mensen het thema van het kunstwerk verbinden met hun eigen persoonlijkheid of eigen leven.

Een raadsel oproepen helpt ook.

Van Karel Appel bestaat een beroemd filmfragment waarbij hij uitroept dat hij ‘maar wat aan rotzooit’. Met die invalshoek is veel van zijn kunst weggezet als simpel werk dat iedereen kan maken. Maar klopt het wel? Het Gemeentemuseum Den Haag geeft in deze expositie het antwoord.

5. Werp een dilemma op

Kies een thema (bijvoorbeeld liefde door de eeuwen heen) en laat via kunstwerken verschillende perspectieven zien, inclusief de dilemma’s die dat met zich meebracht.

Toon meerdere interpretaties en laat bezoekers een eigen oordeel vellen. Stimuleer dat mensen over een kunstwerk praten en hun mening delen. Laat ze hun reacties noteren op een muur of (digitaal) gastenboek.

Storytelling in musea

6. Schakel vertellers in

Schakel een gids in die in de zaal in gesprek gaat met bezoekers en zo het verhaal vertelt. Geef het podium aan een regisseur, die vertelt hoe hij een schilderij in een film zou verbeelden. Of schakel een bekende Nederlander in. Het Rijksmuseum maakte een verrassend filmpje, waarin Ruud Gullit een onverwachte museumfan bleek te zijn.

Nog een manier: laat acteurs vertolken wat de afgebeelde mensen op de kunstwerken eigenlijk denken. Het is natuurlijk ook prachtig als de kunstenaar zelf boeiend kan vertellen over zijn werk en de totstandkoming daarvan. En als dat niet live kan, dan kan dat misschien wel via een beeldscherm naast het kunstwerk.

7. Nodig mensen uit zelf in het verhaal te stappen

Laat mensen deelnemen aan de tentoonstelling en zo een kort moment de hoofdpersoon worden in een verhaal. Bied bijvoorbeeld verkleedkleren aan die passen bij het tijdperk van de getoonde kunst. Laat bezoekers daarmee poseren voor een foto.

 

 

8. Breng contrast aan

Stel bijvoorbeeld een tentoonstelling samen over twee kunstenaars die hetzelfde idee op een totaal verschillende manier uitwerkten.

Een botsing van twee visies is intrigerend voor bezoekers. Of toon hoogte- en dieptepunten uit het depot.

9. Toon de wereld achter de schermen

Het tv-programma Bloed, Zweet en Snaren laat zien wat er achter de schermen gebeurt bij de musici van het Concertgebouworkest. Er staat veel op het spel en het barst van de emoties. Dat maakt het voor kijkers razend interessant. Met een beetje goede wil kan een museum dat format zo overnemen.

Toon als museum wat er allemaal gebeurt voordat een kunstwerk in de zaal hangt en laat zien wat er allemaal bevochten moet worden. Ja, een conflict!

Museum storytelling

Jheronimus Bosch, Visioenen van het Hiernamaals, ca. 1505-15, Venezia, Museo di Palazzo Grimani.

 

10. Vertel het vervolgverhaal

Musea vertellen soms wel over de voorbereiding van een belangrijke expositie. Maar is de tentoonstelling eenmaal ten einde gekomen, dan blijft het akelig stil.

Vertel liever ook het vervolgverhaal, zodat je als museum langer profiteert van de gewekte aandacht rondom dat thema.

Hier ligt bijvoorbeeld een mooie kans voor het Noordbrabants Museum in Den Bosch. Het museum wilde groots uitpakken met een expositie over Jeroen Bosch maar had zelf geen enkel schilderij van Bosch in zijn collectie. Ook hadden ze geen andere noemenswaardige werken waarmee ze wereldberoemde musea als het Prado tot een ruil konden verleiden. Wat nu?

Met een slim plan kregen ze dat toch voor elkaar. Supergoed gedaan, dit verhaal. Maar hoe gaat dit verhaal nu verder?

11. Maak herinneringen

Wat kan je bezoeker meenemen voor de thuisblijvers? Wat vertelt hij over zijn bezoek en wat laat hij als bewijs zien? Wat iemand zich herinnert, heeft een grote invloed op de totaalbeleving. En wie iets memorabels beleeft, heeft na afloop ook een beter verhaal te vertellen aan anderen. Dat helpt enorm om van bezoekers ambassadeurs te maken.

Zorg dus voor iets tastbaars voor bezoekers: een souvenir, een mogelijkheid om een foto te maken of een digitale herinnering, die achteraf in de mailbox belandt. Vertel het verhaal op het entreeticket.

Kortom: er zijn heel wat kansen voor kunstmusea om verhalen te vertellen, heel wat meer dan alleen het verhaal van een individueel schilderij. Ik verheug me nu al.

 

 

 

Over Sigrid

Ik ben een verhalenmaker met een journalistieke achtergrond, die de kracht van storytelling en creatief denken aan elkaar knoopt. Als bedenker en uitvoerder van verhaalconcepten help ik publieke organisaties en maatschappelijke instellingen om mensen te raken en in beweging te brengen bij veranderingen. Want het geheim van vrijwel alle successen is een krachtig verhaal.
Ik ben (mede-)auteur van het boek Lenig Denken (over creatieve denktechnieken) en Toverballen voor het Brein (over het gebruik van de kracht van verhalen in teksten).

 

You may also like