Hoog tijd voor meer verhalen in schrijvende journalistiek

Makers van virale reclamecampagnes, televisieformats en speeches kunnen niet meer zonder de ingenieuze toepassing van verhaaltechnieken. Hoog tijd dat meer schrijvende journalisten er ook hun voordeel mee doen.


Schrijvende journalisten zeggen dagelijks tegen elkaar dat ze met een ‘verhaal’ bezig zijn. Meestal bedoelen ze dat ze aan een artikel of interview werken. Een echt ‘narratief verhaal’ met een begin, een wending en een slot is het meestal niet.

Journalisten die verteltechnieken toepassen, pakken dat anders aan.

Ze laten de lezer meeleven en maken zo iets helder dat de lezer eerder nog niet gezien had. Ze leggen nieuwe verbanden en geven de lezer de ruimte er iets mee te doen. Zo geven ze tegenwicht aan bloedeloze artikelen met opsommingen, uitleg en losse quotes, die niet blijven hangen en al helemaal niet inspireren.

Conferentie Narratieve Journalistiek

De laatste jaren is er een groeiende belangstelling voor het gebruik van ‘echte’ verhalen in de journalistiek: meeslepende verhalen over mensen van vlees en bloed. Zo was er grote belangstelling voor de conferenties voor Narratieve Journalistiek, die de afgelopen twee jaar georganiseerd werden.

Deze interesse is er niet voor niets.

Want lezers hebben behoefte aan het ‘grotere verhaal’. Een verhaal dat vertelt waarom iemand doet wat hij doet en welke obstakels hij daarbij tegenkomt. Dat zijn verhalen die gelezen worden.

Een journalist als Malcolm Gladwell van The New Yorker (en beroemd van de bestsellers Outliers en The Tipping Point) grossiert erin: eerst vertelt hij een concreet verhaal over een specifieke persoon en dan transformeert hij dat verhaal naar iets groters. Deze verhalen bieden niet alleen inzicht, maar beklijven ook beter.

Andere denkwijze

Dat vereist wel een andere manier van denken.

Journalisten hebben geleerd de rol van objectieve toeschouwer in te nemen. Ze zijn gewend een kwestie weer te geven met verschillende meningen, een analyse of een beschrijving. Soms voegt de schrijver daar een conclusie of slotbeschouwing aan toe of eindigt met een sprekende anekdote. Verder gebeurt er niets; van enige actie of verhaallijn is niet of nauwelijks sprake.

Dat is in de verhalende journalistiek anders.

De schrijver geeft geen beschrijving vanuit de tweede hand, maar laat zijn lezers zelf de ervaring meebeleven. Hij beeldhouwt met emoties en bouwt een spanningsboog op.

Zo komt hij tot een verhaal met een beginsituatie, een wending en een slotstuk. Lezers onthouden deze verhalen beter, voelen zich betrokken en begrijpen sneller waar het over gaat.

Toch is er nog veel huiver voor het gebruik van narratieve technieken in de journalistiek. Redacteuren denken vaak dat een verhalend artikel altijd lang moet zijn.

Een misverstand, want een vaardige schrijver kan ook in enkele zinnen een krachtig verhaal schetsen. De rubriek @ik in NRC Handelsblad laat dagelijks zien dat circa honderd woorden voldoende zijn voor een miniverhaal met kop, ommekeer en staart.

Waarheidsgetrouw

Een ander bezwaar betreft de objectiviteit, die geweld zou worden aangedaan. Net als bij de traditionele werkwijze werkt een verhalend journalist waarheidsgetrouw, want zonder realiteitswaarde heeft een journalistiek verhaal geen betekenis. Betrouwbaarheid staat altijd voorop.

Wel verschilt vaak het perspectief, die kleur en emotionele lading geeft aan het verhaal. Dat verhaal wordt namelijk vaak beschreven vanuit het gezichtspunt van de hoofdpersoon.

Daarmee staat de journalist inderdaad op kortere afstand van zijn onderwerp, maar de lezer weet tegelijkertijd ook beter wélke positie de journalist eigenlijk inneemt. Zolang de schrijver daarover helderheid geeft, kan dat ook een voordeel zijn.

Nu de Nederlandse dagbladen dringend op zoek zijn naar manieren om lezers beter aan zich te blijven binden, kan het journalistieke verhaal één van de middelen zijn om dat voor elkaar te krijgen.

De technieken zijn er al sinds we in de oertijd om het kampvuur zaten en elkaar verhalen vertelden om de wereld beter te begrijpen en ons betrokken te voelen bij elkaar en onze omgeving. Verhelderen en lezers betrekken bij de vraagstukken van nu, dat willen we nog steeds.

You may also like

3 comments

  • Annemarie Bos maart 14, 2012  

    Er zijn mensen die tegen systemen als jeugdzorg strijden. Het zou goed zijn als dit naar buiten komt, al is het anoniem. Er is veel persoonlijk leed dat nooit de media haalt!

  • Rhea Houwaart maart 16, 2012  

    Het moeilijkste dat er is, is een stuk schrijven waarin je mening niet naar voren kan/mag komen. Ik ben van mening dat de verhalende journalistiek uiteindelijk meer reactie oproept bij de lezer. Vandaar dat ik altijd – ook omdat ik niet anders kan en wil – mijn eigen mening in een stuk leg. En… Positieve reacties! Kijk ook op mijn site http://www.rheahouwaart.nl

    • Sigrid van Iersel maart 19, 2012  

      Mooi Rhea! Je stukken getuigen van grote persoonlijke betrokkenheid!