Verhalen laten ons de eenheid weer zien

Boekbespreking van 'Vertel' van Christien Brinkgreve

We maken overal een verhaal van, omdat we verlangen naar een zekere eenheid in het leven. De verhalen om ons heen dienen vervolgens als scripts hoe we ons dienen te gedragen. Socioloog Christien Brinkgreve zet in haar boek ‘Vertel’ verhalen in de spotlights. Leestip!

De schreeuwende meeuwen rondom ons huis lijken overstuur. Wat is er aan de hand?

“De jongen vliegen uit”, zeg ik. “Nu hebben de ouders last van een lege-nestsyndroom.”

Ik had natuurlijk geen enkel idee wat er aan de hand was. Maar ik maak er een verhaal van. Opgelost.

In het boek Vertel. Over de kracht van verhalen ontleedt Christien Brinkgreve (hoogleraar sociale wetenschappen) haarfijn de kracht van verhalen in onze samenleving. Verhalen geven betekenis en scheppen orde in de chaos die we ervaren.

Niet voor niets begon de Bijbel met ‘in den beginne was het woord’. De eerste ordening begint met verhalen over wie en waar we zijn en bij wie we horen.

Verhaal is een spinnenweb

Het maken van een verhaal is als het weven van een web en het spinnen van draden. Het is geen toeval dat de woorden tekst en textuur dezelfde herkomst hebben. Hoe dat werkt, beschrijft Brinkgreve prachtig aan de hand van een voorval uit haar persoonlijke leven.

Toen haar bejaarde moeder ten val kwam, had ze grote behoefte om de verwarring te duiden. Als vanzelf vormde ze de gebeurtenissen om tot een verhaal om er weer lijn in te ontdekken.

Levensverhaal voor vrienden en bekenden

Daarna wijdt Brinkgreve zich aan het opschrijven van het levensverhaal van haar moeder. Haar moeder wil eindelijk praten over de donkere kanten van haar depressies. Voor beide partijen is dat een helend proces. De titel van het boek is veelzeggend: Ik heb ook een verhaal.

En dat is nog maar het begin. Want voor haar moeder doet het verhaal daarna dienst als een soort visitekaartje dat ze aan vrienden en bekenden geeft. De vrienden komen er zelf later op terug, vaak met eigen herinneringen. Zo wordt haar moeder een soort spin in een verhalengenererend web. Een positie die haar goed bevalt: ook op deze manier dragen verhalen bij aan zingeving.

Angst voor grote verhalen

Lange tijd hebben verhalen een beladen klank gehad, signaleert Brinkgreve. Na de desillusie over denksystemen als het communisme heerste er vooral angst voor dit soort grote verhalen.

De argwaan en de desillusies zijn er nog steeds. Toch begint het verlangen naar bezielende verhalen weer toe te nemen. Ze ziet het aan de opkomst van woorden als elan, inspiratie, enthousiasme en bevlogenheid, die opduiken in vrouwenbladen en coachingsessies, maar ook in de politiek.

Terecht, vindt Brinkgreve. Want grote verhalen herbergen weliswaar gevaren in zich, maar zonder hoop of nieuwe vergezichten valt niet goed te leven.

Individuele verhalen over collectieve behoefte

Het schrijven van levensverhalen is op dit moment een grote trend. Die kun je zien als uiting van individualisme – mensen willen vooral hun eigen verhaal kennen. Maar als socioloog ziet Brinkgreve hierin vooral ook een collectief proces.

Want behalve als middel tegen verwarring is een verhaal ook een ijkpunt voor sociale normen. Tegenwoordig liggen de scripts die voorschrijven hoe je je in het leven moet gedragen minder vast dan enkele decennia geleden.

Via verhalen leren we de normen van nu: hoe je bij je gevoel blijft, hoe je voor je passie kiest en hoe je omgaat met keuzestress.

Die verhalen vertellen we elkaar in gesprekken met vrienden en sociale media, maar ook via televisieprogramma’s als realityshows en Boer zoekt vrouw (‘hoe kies je de juiste partner’ en ‘hoe blijf je bij jezelf’). Ook hier scheppen verhalen dus weer orde in de chaos.

Veel inzichten aan elkaar geknoopt

Als je al veel over verhalen gelezen hebt, bevat dit boek weinig ‘nieuws’. Wel is het boek een aanrader als je de rol van verhalen in onze samenleving beter wilt begrijpen. Christien Brinkgreve knoopt namelijk op behendige wijze allerlei inzichten uit de psychologie, literatuur, antroposofie en sociologie aan elkaar.

Doordat ze daar haar persoonlijke toets aan geeft, benut ze ook de kracht van haar eigen verhaal. Eén van de fragmenten springt er daarbij voor mij bovenuit: de passage over de geholpen herinnering.

Als haar moeder weer hersteld is van haar val, leest Brinkgreve haar notities voor aan haar moeder. Haar moeder is het zelf vergeten; het verhaal vult dat gat in haar geheugen weer op.

Van het gebrek aan wilskracht dat Brinkgreve haar toeschrijft na haar val, wil haar moeder echter niets weten. Brinkgreve laat het erbij. Want over haar eigen verhaal heeft haar moeder het laatste woord.


Boekgegevens:
image

 

 

Vertel. Over de kracht van verhalen door Christien Brinkgreve. Uitgeverij Atlas Contact, 2014. Het boek is onder meer te koop via Managementboek.nl

 

 

 

Over Sigrid

Ik ben een verhalenmaker met een journalistieke achtergrond, die de kracht van storytelling en creatief denken aan elkaar knoopt. Voor publieke organisaties en maatschappelijke instellingen schrijf ik interviews en verhalen om mensen te raken, te inspireren en in beweging te brengen.

Wil je meer weten over de toepassing van verhaaltechnieken in teksten? Lees dan het boek dat ik hierover schreef: Toverballen voor het Brein.

 

You may also like